Phân tích bức tranh khí hậu 2026 và Bài toán vận hành cho Thủy điện Bắc Hà
Năm 2026 đang chứng kiến những biến động khí hậu phức tạp và dị thường. Đối với các doanh nghiệp thủy điện dựa hoàn toàn vào nguồn tài nguyên nước như Công ty Cổ phần Thủy điện Bắc Hà (công suất 90 MW, hồ chứa trên sông Chảy), việc thấu hiểu và phản ứng linh hoạt với các kịch bản thời tiết là yếu tố sống còn để đảm bảo an ninh năng lượng và hiệu quả kinh doanh.
- Nhìn lại 5 tháng đầu năm 2026: Nắng nóng đến sớm và sự suy yếu của La Nina
Trong 5 tháng đầu năm, thời tiết nước ta chịu chi phối bởi sự chuyển pha của hiện tượng ENSO. Trạng thái La Nina yếu hồi đầu năm đã nhanh chóng suy giảm và nhường chỗ cho pha trung tính.
- Nắng nóng dị thường: Biểu hiện rõ nhất là nền nhiệt tăng cao và nắng nóng xuất hiện sớm hơn trung bình nhiều năm (TBNN) từ 10 đến 15 ngày. Đặc biệt trong tháng 4 và tháng 5, khu vực Tây Bắc Bộ (bao gồm Lào Cai) liên tục ghi nhận các đợt nắng nóng gay gắt.
- Suy giảm dòng chảy mùa cạn: Nắng nóng kéo dài kết hợp với độ ẩm không khí giảm thấp đã làm tăng độ bốc hơi, khiến dòng chảy trên các sông suối khu vực Tây Bắc ở mức thấp. Đối với Thủy điện Bắc Hà, đây là giai đoạn phải vận hành vô cùng thận trọng để vừa duy trì dòng chảy tối thiểu cho hạ du, vừa phải chắt chiu từng mét khối nước để phát điện vào các giờ cao điểm.
- Dự báo các tháng còn lại của năm 2026: Sự trở lại của El Nino
Theo các bản tin từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, hiện tượng ENSO đang có xu hướng chuyển hẳn sang pha nóng. Dự báo El Nino sẽ chính thức thiết lập vào giữa mùa hè năm nay và kéo dài đến hết năm 2026, vắt sang cả năm 2027. Kịch bản này mang đến nhiều thách thức cực đoan:
- Nhiệt độ cực đại, lượng mưa thiếu hụt: Nửa cuối năm 2026 có khả năng nằm trong nhóm những năm nóng kỷ lục. Tổng lượng mưa trên toàn quốc, đặc biệt là Bắc Bộ, có xu hướng thấp hơn TBNN. Cảnh báo sớm cho thấy nguy cơ thiếu hụt nguồn nước mạnh từ giữa đến cuối năm là rất hiện hữu.
- Thiên tai mang tính bất định cao: Dù El Nino thường đi kèm với tổng lượng mưa ít và số lượng xoáy thuận nhiệt đới giảm, nhưng bão lũ lại có diễn biến cực đoan và khó lường. Tình trạng “nắng hạn gặp mưa rào” ở vùng núi Lào Cai rất dễ dẫn đến các đợt dông lốc, mưa cực lớn cục bộ gây lũ quét và sạt lở đất đan xen trong các tháng cao điểm mùa mưa (tháng 6 đến tháng 8).
- Tác động trực tiếp đến Thủy điện Bắc Hà và Chiến lược ứng phó
Là công trình thủy điện lớn thứ hai của tỉnh Lào Cai mới, với dung tích hồ chứa hơn 171 triệu mét khối, sự chuyển pha sang El Nino đặt Thủy điện Bắc Hà vào một bài toán vận hành kép: Tối ưu hóa sản lượng trong bối cảnh nguy cơ thiếu nước và Đảm bảo an toàn đập trước dị thường thời tiết.
Những thách thức hiện hữu:
- Áp lực tích nước cuối năm: Dưới tác động của El Nino, mùa mưa ở miền Bắc có thể kết thúc sớm. Nếu không có chiến lược tích nước sớm và tính toán thủy văn hợp lý vào cuối mùa lũ, hồ chứa Bắc Hà sẽ khó đạt mức nước dâng bình thường. Điều này trực tiếp làm suy giảm sản lượng và doanh thu trong mùa khô năm 2027.
- Rủi ro an toàn do thời tiết cực đoan: Các trận mưa lớn dị thường trút xuống lưu vực sông Chảy có thể tạo ra các đỉnh lũ đột ngột. Hoạt động của hệ thống xả tràn và các cửa van đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối.
Điểm tựa nội lực và giải pháp từ Công ty: Rất đáng mừng là BHHC đã có những bước chuẩn bị cực kỳ chủ động và đúng nhịp cho một năm thời tiết nhiều biến động:
- Độ khả dụng của thiết bị đạt mức tối đa: Ngay đầu tháng 4/2026, Công ty đã hoàn thành công tác bảo dưỡng, sửa chữa hai tổ máy H1 và H2. Việc máy móc ở trạng thái hoàn hảo nhất giúp nhà máy sẵn sàng vận hành đầy tải, bắt trọn từng mét khối nước để chạy máy khi có các đợt mưa hiếm hoi đổ về.
- Sẵn sàng ứng phó sự cố: Vào cuối tháng 5/2026 vừa qua, nhà máy đã tổ chức thành công đợt diễn tập kép ứng phó sự cố và thiên tai. Đây là bước chạy đà cực kỳ quan trọng, giúp đội ngũ cán bộ, kỹ sư chủ động bảo vệ công trình trước những kịch bản “lũ chồng lũ” do biến đổi khí hậu.
- Chiến lược trên thị trường điện cạnh tranh: Trước dự báo lượng nước về hồ kém dồi dào, bộ phận thị trường điện của BHHC cần theo dõi sát sao biểu đồ phụ tải và giá thị trường. Chiến lược “năng nhặt chặt bị”, chào giá thông minh để chạy máy vào những khung giờ giá trần sẽ là chìa khóa để bù đắp doanh thu.
Tổng kết
Sự chuyển giao từ La Nina sang El Nino khiến 2026 trở thành một năm mang tính thử thách đối với ngành năng lượng tái tạo. Dù lượng nước được dự báo sẽ kém dồi dào hơn ở nửa cuối năm, nhưng với nền tảng thiết bị vừa được đại tu và các phương án phòng chống thiên tai đã được diễn tập kỹ lưỡng, Thủy điện Bắc Hà hoàn toàn có cơ sở để biến thách thức thành cơ hội, điều tiết nước hợp lý để hoàn thành các mục tiêu kinh doanh năm 2026 một cách an toàn và vững chắc.